INJENERLIK GEODEZIYASI

Injenerlik Geodeziyasi-PDF Download

  • Date:17 Nov 2019
  • Views:383
  • Downloads:20
  • Pages:200
  • Size:6.75 MB

Share Pdf : Injenerlik Geodeziyasi

Download and Preview : Injenerlik Geodeziyasi


Report CopyRight/DMCA Form For : Injenerlik Geodeziyasi


Transcription:

UDK 528 48 575 192 , A N Inamov va J O Lapasov va S I Xikmatullayevlar Injenerlik geodeziyasi. fanidan o quv qo llanma Toshkent 2017 yil 200 bet . Dotsent I M Musayevning umumiy tahriri ostida tayyorlangan. Annotasiya, Mazkur o quv qo llanmada injenerlik geodezik ishlarning quyidagi asosiy turlari . topografik geodezik qidiruv chiziqli inshootlarni trassalash inshootlar deformastiyasini. kuzatish gidrotexnik yerosti hamda noyob inshootlarni loyihalash va qurishdagi. geodezik ishlarning nazariyasi va amaliyoti bayon etilgan . Oliy o quv yurtidagi 5111000 Kasbiy ta lim 5450200 Suv xo jaligi melioratsiyasi . 5111000 Kasbiy ta lim 5450400 Gidrotexnika inshootlari va nasos stantsiyalaridan. foydalanish 5141100 Gidrologiya suv oborlarida 5340700 Gidrotexnika qurilishi suv. xo jaligida 5450100 Irrigatsiya tizimlari va suv energiyasidan foydalanish 5450200 Suv. xo jaligi va melioratsiya 5450300 Suv xo jaligi va melioratsiya ishlarini. mexanizatsiyalashtirish 5450400 Gidrotexnika inshootlari va nasos stantsiyalaridan. foydalanish bakalavriat ta lim yo nalishlari talabalari uchun mo ljallangan . , , , deformastiyasini , , , ,5111000 5450200, 5111000 5450400. 5141100 ,5340700 ,5450100 5450200 , 5450300 , 5450400 . Annotation, The training manual contains general information on engineering and geodetic.
work on the following main types Topographic topography route deformastiyasini. monitoring objects hydraulic underground and also unique design structures described. in theory and practice of construction and surveying . The manual is presumed for following educational areas of 5111000 Vocational. education in higher education institutions 5450200 Water Melioration 5111000. Vocational training 5450400 hydropower stations and pumping stations 5141100. hydrology water cycle 5340700 hydropower construction water management 5450100. Irrigation systems and hydropower management of 5450200 water and land reclamation . water 5450300 mechanization of agriculture and land reclamation 5450400 hydroelectric. power stations and pumping stations undergraduate students of high educational. institutions , Taqrizchilar D Jo rayev Toshkent Arxitektura va qurilish instituti. Geodeziya va kadastr kafedrasi dotsenti t f n, A R Babajanov TIMI Yerdan foydalanish va yer. kadasri kafedrasi dotsenti i f n , Ushbu o quv qo llanma institut Ilmiy uslubiy kengashining 2017 yil. martdagi bo lib o tgan sonli majlisida ko rib chiqildi va chop etishga tavsiya. KIRISH, O zbekiston Respublikasi Oliy majlisining 1997 yil 25 aprel qaroriga. binoan Geoeziyasi va kartografiya to g risidagi qonunini amalda tadbiq. etish uchun geoeziya sohasidagi mutaxassislar tomonidan katta hajda. ishlarni bajarishini talab qiladi , Bu vazifani amalga oshirish uchun 5111000 Kasbiy ta lim 5450200 .
Suv xo jaligi melioratsiyasi 5111000 Kasbiy ta lim 5450400 . Gidrotexnika inshootlari va nasos stantsiyalaridan foydalanish 5141100 . Gidrologiya suv oborlarida 5340700 Gidrotexnika qurilishi suv xo . jaligida 5450100 Irrigatsiya tizimlari va suv energiyasidan foydalanish . 5450200 Suv xo jaligi va melioratsiya 5450300 Suv xo jaligi va melio . ratsiya ishlarini mexanizatsiyalashtirish 5450400 Gidrotexnika inshootlari. va nasos stantsiyalaridan foydalanish yo nalishlari bo yicha ta lim. olayotgan talabalar yuqori malakali bakalavrlar bo lib etishishi zarur . Xalq xo jaligidagi turli sohalarda injenerlik masalalarini puxta. echishi ularni zamon talabiga javob beradigan plan va kartalar bilan. ta minlanishi ko p jihatdan topografik geodezik ishlarni sifatli va aniq. bajarishga bog liqdir Shuning uchun ushbu yo nalishining o quv rejasiga. binoan I bosqichida Injenerlik geoeziyasi fanini o rganishi ko zda. Mazkur o quv qo llanmada topografik geodezik ishlar to g risida. kerakli ma lumotlar keltirilgan bo lib ularni amalga oshirishda. qo llaniladigan asboblarni tuzilishi ular bilan o lchashlarni bajarish. uslublari hamda texnologiyasi sodda va talabalar uchun tushunarli tilda. O quv rejasiga binoan ushbu fanni o rganish uchun dars vaqtlari. chega ralangan Shu sababli talabalarga tavsiya etilayotgan mazkur o quv. qo llanmada o qish jarayonida o quv amaliyotida mustaqil ravishda ge . odezik ishlarni bajarilishini o rganish uchun yaqindan yordam beradi deb. o ylaymiz , I BOB GEODEZIYA TO G RISIDA UMUMIY MA LUMOT. 1 1 INJENERLIK GEODEZIYASI FANI HAQIDA TUSHUNCHA, 1 1 1 Injenerlik geodeziyasi fani uning vazifalari xalq xo jaligidagi. Injenerlik geodeziyasi geodeziya fanining tarkibiy qismi bo lib turli. xil injenerlik ishlarini bajarishda qo llaniladi , Geodeziya yunoncha geo yer deziya o lchash bo lish. ma nolarini bildiradi Geoeziya yerning shakli va o lchamlarini aniqlash . yer sirtini plan va kartalarda tasvirlash hamda xar xil injenerlik masala . larini echishda bajariladigan o lchash usullari to g risidagi fandir . Geodezik o lchashlar yer sirtida dengizlarda koinotda va yer ostida. burchak masofa va balandliklarni ulchash asboblari yordamida olib bori . ladi Jamiyat taraqqiyotiga ko ra geoeziya fani ham rivojlanib bir necha. mustaqil fanlarga bo lindi , Oliy geoeziya butun yer sirtini yoki uning katta qismlarini shakli. va o lchamlarini aniqlash yer sirtida ayrim nuqtalar koordinatalari va. balandliklarini yagona tizimda topish yer qobig ining gorizontal yotik . va vertikal siljishini o rganish kabi masalalarni xal qiladi . Topografiya yer sirtining katta bo lmagan bo laklarining karta va. planlarini tuzish hamda nuqtalarni balandliklarini aniqlash ularning pro . fili vertikal kesimi ni tasvirlash usullari bilan shug ullanadi . Injenerlik geoeziyasi injenerli inshootlarni qidiruv loyihalash . qurish va foydalanishda bajariladigan geodezik ishlar usullarini o rganishi. bilan shug ullanadi , Fototopografiya yoki aerofoto geoeziya yersirtini suratga olish va.
topografik karta planlarni yerning foto va aerosuratlari orqali tuzish. usullarini ishlab chiqish bilan shug ullanadi , Kartografiya kartalarni tuzish nashr qilish va ulardan foydalanish. usullarini o rganadi , Kosmik geoeziyasi yerning sun iy yuldoshdan turib yer shaklini. aniqlash va uning sirti suratini olish usullarini o rganuvchi fandir . Xalk xo jaligidagi xar hil masalalarni echish maqsadida yer sirtidagi. o lchashlar ular natijalarini ishlab chiqish plan karta va profillar tuzish. orqali yerning sirti uning shakli hamda o lchamlari o rganib chiqiladi . Shuning uchun Injenerlik geoeziyasi fanining vazifalari. qo yidagilarni tashkil qiladi , 1 Maxsus geodezik asboblar yordamida yer sirtida o lchashlarni ba . jarish usullarini o rganish , 2 O lchash natijalarini zamonaviy texnik vositalari va EXM. yordamida ishlab chiqish usullarini o rganish , 3 Grafik chizmalar karta plan va profil ni tuzish va rasmiylash .
tirish usullarini o rganish , 4 Turli injenerli masalalarni echishda o lchash natijalari va grafik. chizmalarni qo llash , 1 1 2 Injenerlik geoeziyasi fanining tarixi. Ma lumki Injenerlik geoeziyasi xam boshqa fanlar kabi xayotiy tal . ablar asosida vujudga kelgan va ishlab chiqarish kuchlarining taraqqiy. etishi bilan tobora rivojlanib borgan Inson qadimdan o zi yashagan joyni. hayot talabiga ko ra har tomonlama bilishga qiziqqan va o rgangan In . jenerlik geoeziyasi tarixi ham shunday boshlanadi . Arxeologlarning aniqlashicha Qadimiy Misr Mesopotamiya Xin . diston Xitoy Grestiya O rta Osiyo va boshqa mamlakatlar xalqlari o z. ehtiyojlari uchun dehqonchilik qilish va sug orish kanallarini kazish turli. bino va inshootlarni qurish ekin maydonlarini o zaro taqsimlash kabi. masalalarni echishda geodezik o lchashlardan foydalanilgan . Masalan miloddan 4000 yil ilgari Misrdagi Nil daryosi havzasida. yernio lchash ishlari olib borilgan Nil daryosini Qizil dengiz bilan. qo shish maqsadida kanal qurilishi miloddan VI asr ilgarigi vaqitga. taalluqlidir U vaqtlarda s yomkaning bazi bir usullarigina ma lum edi . Yunonistonlik olim olim, Eratosfen miloddan 230 yil ilgari yersharining o lchamlarini ani . klagan va Injenerlik geoeziyasidan maxsus kitob yozib meridianlar va. parallellar ko rsatilgan karta tuzgan Ptolomey tomonidan proekstiyalash. usullari joriy qilinib Evropa va Osiyo kartalarini tuzishda ulardan foyda . Miloddan 7 6 asr ilgari xozirgi Iroq janubida yashagan xoldeylar. yernishar deb faraz qilib uning radiusi R uzunligini hisoblab chiqdilar . Miloddan 6 asr ilgariroq Pifagor yerni shar shaklida deb aytganligi fanga. IX asrda Arabistonda madaniyat ancha taraqqiy etib Bag dodda. Hikmat uyi nomli ilmiy markaz tuzildi Unda O rta Osiyolik Er surati . nomli asar muallifi algebra fanining asoschisi Al Xorazmiy xamda Al . Farg oniy Al Marvoziy Al Marvarudiy kabi olimlar ham ishladi Xalifa. Xorun Al Rashid o g li Al Ma mun farmoyishiga binoan 827 yili Xikmat. uyi a zolaridan ikkita ekspedistiya tuzildi yero lchamlarida bo lgan. tafovutni bartaraf qilish uchun ularga gadus o lchash usuli ni ishlatib . yero lchamlarini aniqlash ishi topshirildi Ular meridianning bir gradus. yoy uzunligini o lchab ishni 56 0 milya 110 5 km va 56 66 milya 111 82. km natija bilan yakunladilar va hisoblashlar uchun 111 82 km natija. olindi Injenerlik geoeziyasi fani matematika astronomiya elektronika . geografiya geomorfologiya gidrogeologiya va boshqa fanlar bilan cham . barchas bog liq , Horazmlik ulug olim Abu Rayhon Beruniy 973 1048 yy o z. hayotida yozgan 150 ta asaridan 40 tasini geoeziya faniga bag ishlab boy. va qimmatli ma lumotlar qoldirgan Beruniy hisobi bo yicha yer radiusi. 6339 58 km bo lib hozirgi vaqtda ishlatilayotgan Krasovskiy ellipsoidi . qiymat 6371 11 km dan farqi atiga 31 5 km ni tashkil qiladi . 1 1 3 Injenerlik geoeziyasining xalk xo jaligidagi axamiyati. Sanoat inshootlarni zavodlar fabrikalar elektrostanstiyalar va h k . temir va avtomobil yo llarni shahar va qishloq aholi punktlarni aero . dom larni yerosti inshootlar metropoliten shaxta quvur yo llarni . loyihalash va qurish uchun muhim masalalarni hal qilishda Injenerlik ge . oeziyasi fanini ahamiyati juda kattadir , Geodezik o lchamlar suv omborlari va kanallarini loyihalash hajmla .
rini aniqlash to g onlarning cho kishi va siljishi jarayonini baholash kabi. masalalarni hal qilishda ham qo llaniladi , Injenerlik geoeziyasi fani yernibo lish uni hisobga olish ona zaminni. muhofaza qi lish yerdan unumli foydalanish yerkadastrini o tkazish . tuproq geobatonika va boshqa qidiruv ishlarini olib borishda keng. qo llaniladi , 1 1 4 Injenerlik geoeziyasining boshqa fanlar bilan aloqasi. Injenerlik geoeziyasi fani matematika astronomiya elektronika ge . ografiya geomorfologiya gidrogeologiya va boshqa fanlar bilan cham . barchas bog liq Geodezik asboblar nazariy jihatdan fizika qonunlari aso . sida yasaladi o lchash natijalari esa matematik qoidalar bo yicha. hisoblanadi yersirtida nuqtalar o rni geografik va astronomik koordinata . lar bo yicha belgilanadi Yer shakli va uning o zgarishidagi jarayonlarni. o rganishida Injenerlik geoeziyasi va geologiya kabi fanlardan foydala . niladi Hozirgi davrda Injenerlik geoeziyasi fani mexanika avtomatika . informatika elektronika fanlar bilan ham bog liq holda taraqqiy etmoqda. Geodezik asboblar nazariy jihatdan fizika qonunlari asosida yasaladi . o lchash natijalari esa matematik qoidalar bo yicha hisoblanadi Yer. sirtida nuqtalar o rni geografik va astronomik koordinatalar bo yicha. belgilanadi Yer shakli va uning o zgarishidagi jarayonlarni o rganishida. Injenerlik geoeziyasi va geologiya kabi fanlardan foydalaniladi Hozirgi. davrda Injenerlik geoeziyasi fani mexanika avtomatika informatika el . ektronika fanlar bilan ham bog liq holda taraqqiy etmoqda . Injenerlik geoeziyasi o z taraqqiyotida yangi ma no kashf etdi za . monaviy asboblarga geodezik o lchash va hisoblash usullariga ega bo ldi . Boshqa ko p injenerlik fanlar Injenerlik geoeziyasi yordamiga muhtoj In . jenerlik geoeziyasi juda ko p muhim masalalar xal qilishda qo llaniladi . Plan karta profillar suv yig iladigan maydonlar chegaralarini aniqlash . ularning yuzalarini hisoblash suv omborlari to g on quriladigan joylar. o rnini belgilash jismlar hajmini hisoblash sug orish va zak qochirish bi . lan bog lik gidrotexnika inshootlarini qidiruv loyixa lash qurish va ish . latish uchun nihoyatda zarurdir , 1 2 YERNING SHAKLI VA O LCHAMLARI TO G RISIDA TUSHUNCHA . SATXIY SIRT GEOID,1 2 1 Satxiy sirt Geoid, Er shaklini va o lchamlarini bilish yersirtini qog ozda tasvirlash . turli ilmiy va texnik ishlarni olib borish uchun zarur Ma lumki . yersirtining 510 mln km umumiy maydonidan 71 ni dengiz va okean. suvlari 29 ni esa quruqliklar tashkil qiladi Shunda yeryuzasida. baland tog lar balandligi 8848 m bo lgan Everest cho qqisi va turli. chuqurlikdagi okeanlar tinch okeanda chuqurligi 11022 m bo lgan Mari . an novi mavjud Quruq liklarning dengiz sathidan bo lgan o rtacha. balandligi 875m U holda yerning shakli qanday degan masala tug iladi . Quruqlik suv egallagan joyga nisbatan kichik va quruqlikning suv. yuzasidan balandligi yerning kattaligiga nisbatan sezilarli emas shuni. e tiborga olib yershaklini belgilashda dengiz va okean suvlarining tinch. holatdagi yuzasi asos qilib olinadi Bu yuza yer sirtidagi har bir nuqtada. shovun chiziqqa perpendikulyar normal bo ladi bunday sirt satxiy sirt. deyiladi Okean suvlarining o rtacha sirti asosiy satxiy sirt deb qabul qi . temir va avtomobil yo llarni shahar va qishloq aholi punktlarni aero dom larni yerosti inshootlar metropoliten shaxta quvur yo llarni loyihalash va qurish uchun muhim masalalarni hal qilishda Injenerlik ge oeziyasi fanini ahamiyati juda kattadir

Related Books